Avrupa Birliği’nin dünyada ilk kapsamlı yapay zeka yasası olan AI Act için kritik bir takvim değişikliği artık yürürlükte. “Dijital Omnibus”un yapay zeka ayağı olan AI Omnibus, 24 Temmuz 2026’da Resmî Gazete’de yayımlandı ve 27 Temmuz’da yürürlüğe girdi. Düzenleme, yüksek riskli yapay zeka sistemlerine ilişkin yükümlülüklerin uygulama tarihini ileri aldı. Avrupa’da faaliyet gösteren ya da AB pazarına yazılım satan Türk şirketleri için de planlama çerçevesi değişti.
Yeni tarihler
Hukuk bürolarının özetlerine göre bağımsız yüksek riskli sistemler (Ek III) için uygulama tarihi 2 Ağustos 2026’dan 2 Aralık 2027’ye kaydırıldı. İstihdam, eğitim, kredi değerlendirme, kolluk ve kritik altyapı gibi alanlardaki sistemler bu gruba giriyor. Tıbbi cihaz, makine ve oyuncak gibi mevcut AB ürün güvenliği mevzuatına tabi ürünlere gömülü yapay zeka sistemleri (Ek I) için ise ertelemenin daha uzun olduğu, 2 Ağustos 2028’e kadar gittiği belirtiliyor.
Bir yorum, Ağustos 2026’dan önce kullanıma alınmış yüksek riskli sistemlerin orijinal uyum tarihinin Aralık 2030 olarak kaldığını söylüyor. Bu ayrıntı kaynaklar arasında farklı yorumlanabildiği için kesin hüküm için Resmî Gazete metnine bakmak gerekiyor.
Sabit tarih kazandı
Avrupa Komisyonu başlangıçta ertelemeyi, uyum araçlarının hazır olup olmadığına bağlamayı önermişti. Konsey ile Parlamento ise koşullu bir mekanizma yerine sabit tarihleri tercih etti. Sonuçta ortaya, belirsizliği azaltan net bir takvim çıktı. Şirketler açısından bu, uyum bütçelerini ve mühendislik planlarını kesin tarihlere göre yapabilmek demek.
Yeni yasak
Erteleme, yasanın tamamen gevşetildiği anlamına gelmiyor. Parlamento’nun Haziran oylamasının özetlerine göre rıza dışı mahrem görüntüler ve çocuk istismarı içeriği üretimine yönelik yeni bir yasak 2 Aralık 2026’da uygulanmaya başlayacak. Bu, özellikle sentetik görüntü üreten sistemleri hedef alan düzenlemelerin sertleştiğine işaret ediyor.
Uzmanlar ayrıca omnibusu yapay zeka düzenlemesine genel bir ara verme olarak görmenin hata olacağı konusunda hemfikir. Yasaklı uygulamalara ve genel amaçlı yapay zeka modellerine ilişkin kurallar zaten yürürlükte. Şeffaflık yükümlülüklerinin (madde 50) tam takvimi ise kaynaklar arasında farklı aktarılıyor; kesin bilgi için Resmî Gazete metni esas alınmalı.
Süreç nasıl ilerledi?
Komisyon, Dijital Omnibus önerisini 19 Kasım 2025’te yayımlamıştı. Konsey Mart 2026’da müzakere pozisyonunu belirledi, Parlamento ile Konsey 7 Mayıs 2026’da geçici anlaşmaya vardı. Parlamento 16 Haziran’da metni onayladı, Konsey de 29 Haziran’da son onayı verdi.
GDPR ve e-Gizlilik konularını kapsayan daha geniş Dijital Omnibus ise ayrı bir hatta ilerlemeye devam ediyor.
Yasanın geri kalanı
Hatırlatmak gerekirse AB Yapay Zeka Yasası kademeli biçimde yürürlüğe giriyor. Kabul edilemez risk taşıyan uygulamaların yasaklanması ve genel amaçlı yapay zeka modellerine ilişkin yükümlülükler ertelemeden etkilenmeyen bölümler arasında. Dolayısıyla AB pazarında hizmet veren bir model sağlayıcısı için şeffaflık, telif ve güvenlik belgelendirmesi konuları şimdiden gündemde. Erteleme yalnızca yüksek riskli kategorideki ayrıntılı teknik ve idari yükümlülükleri öteliyor.
Türkiye’deki şirketler için
AB’ye yazılım ya da yapay zeka destekli hizmet sunan Türk firmaları için en önemli ders, ertelemenin hazırlığı bırakmak için bir bahane olmadığı. Yüksek riskli kategoriye girip girmediğini belirlemek, mevcut sistemleri envanterlemek ve veri yönetimi ile belgelendirme süreçlerini kurmak yine de uzun zaman alıyor. Fazladan bir yıldan uzun süre kazanıldı; ancak bu süreyi iyi kullanmayan şirketler, tarih yaklaştığında yoğun bir uyum baskısıyla karşılaşabilir.
Kapak fotoğrafı: Diliff / Wikimedia Commons (CC BY-SA 3.0)
