Avrupa Uzay Ajansı’nın (ESA) Jüpiter Buzlu Uydular Kâşifi (Juice) sondası, 28 Eylül’de Dünya’ya yakın bir geçiş yaptı. Sonda, gezegenimizin yerçekimini kullanarak rotasını ve hızını çok az yakıt harcayarak değiştirdi. ESA’nın açıklamasına göre manevra, Juice’un Jüpiter yolculuğunda kritik bir basamak.
Yakın geçişin ayrıntıları
Juice, Dünya’ya en yakın noktasına 28 Eylül’de 13.45 CEST (11.45 UTC) saatinde ulaştı. Bu anda sonda Hint Okyanusu’nun yaklaşık 8.640 kilometre yukarısındaydı ve yerleşik izleme kameralarıyla bir görüntü dizisi çekti. Yer çekimi yardımı sondanın yönünü önceki rotasına göre 20 derece değiştirdi ve hızını saniyede 3,5 kilometre artırdı. Bu kazanım için neredeyse hiç yakıt kullanılmadı. Yaklaşmadan önceki dört haftada, ayrılan altı düzeltme fırsatından yalnızca biri kullanıldı.
Juice’un uzay aracı operasyonları yöneticisi Angela Dietz, manevranın gerçek zamanlı ve ultra hassas bir seyrüsefer gerektirdiğini, dikkatli planlama sayesinde bu geçiş için ayrılan itici yakıtın küçük bir kısmının kullanıldığını söyledi. Bu tasarruf, Jüpiter’e vardığında buzlu uyduları gözlemlemek için daha fazla yakıt anlamına geliyor.
Dünya bir test sahası
Yörüngeyi değiştirmek birincil amaç olsa da geçiş, sondanın bilim aletlerini gerçek bir gezegen hedefi üzerinde sınama fırsatı verdi. Bu, görev boyunca üçüncü benzer fırsat. İlki 2024’teki Ay-Dünya yer çekimi yardımıyla, ikincisi 2025’te 3I/ATLAS kuyruklu yıldızının gözlemiyle gerçekleşmişti. ESA’nın üç ayrı merkezindeki ekipler, 10 bilimsel aletin sorumlusu dış gruplarla aylarca çalışarak her aletin ne zaman çalışacağını planladı. Proje bilimcisi Claire Vallat’ın belirttiği gibi, Juice’un yolculuğu aletleri iyi bilinen çevre koşullarında kalibre etmek için çok az fırsat sunuyor. Bu nedenle Dünya’nın gölgesindeyken bataryayla çalışmak gibi kısıtlar dikkate alınarak kalibrasyon etkinlikleri, Jüpiter’deki çalışmalar için önemlerine göre sıralandı.
Sonda ayrıca Dünya’nın manyetik kuyruğunda, yani manyetik alanın Güneş’ten uzağa uzanan kısmında birkaç gün ilerledi. Orada manyetik alanları ve yüklü parçacıkları ölçtü. Aynı dönemde Avrupa-Çin ortak görevi Smile ise gezegene çok daha yakın bir konumdan kutup ışıklarını izleyip manyetik alan ve parçacık ölçümleri yapıyordu. İki görevin verileri birleştirilirse, manyetik kuyruktaki etkinliklerle kutup bölgelerindeki olaylar arasında bağ kurulabilir.
Jüpiter’e giden yolun devamı
ESA, Juice’un bilim aletlerinden bazı görüntü ve tayfların önümüzdeki haftalarda yayımlanmasını bekliyor; bunlar arasında sondanın bilimsel kamerası JANUS’un çektiği yüksek çözünürlüklü Dünya ve Ay görüntüleri de var. Juice’un Dünya ile işi henüz bitmedi: Ocak 2029’da üçüncü ve son yakın geçişi yapacak ve bu, sondayı 2031’de Jüpiter’e ulaştıracak nihai yörüngeye oturtacak.
Jüpiter’e vardığında Juice’u çok daha zorlu bir bilim programı bekliyor. Sonda Ganymede, Callisto ve Europa uydularına toplam 35 yakın geçiş yapacak. Europa geçişleri için aletlerin nasıl çalışacağına dair tartışmalar yaklaşık 10 yıl önce başladı ve sondanın 2030’ların başında bu uyduya ulaşmasına kadar sürecek. Dünya yakın geçişi bu yüzden büyük bir prova niteliği taşıyor: Bilim insanları aletleri kalibre ediyor, uzaydaki davranışlarını öğreniyor ve verileri analiz edecek araçları geliştiriyor.
Sondanın temel amacı, Jüpiter’in dev buzlu uydularını yakından incelemek. Dünya’dan alınan her yerçekimi yardımı, bu uzun yolculuğu az yakıtla mümkün kılan bir ivme noktası işlevi görüyor.
Kapak fotoğrafı: European Space Agency / Wikimedia Commons (CC BY-SA 3.0 igo)
