NASA, insanlığın ilk Ay üssünü kurma hedefine yönelik olarak üç yeni bilimsel araştırma seçti. Seçimler, astronotlara barınak olabilecek yeraltı mağaralarını, gizli buz yataklarını ve gelecekteki kâşifleri tehdit eden çevresel tehlikeleri inceleyecek. Yeni cihazlar, NASA’nın Ay Yüzeyindeki Yükler ve Araştırma Soruşturmaları (PRISM) programı kapsamında seçildi ve Ticari Ay Yükü Hizmetleri (CLPS) girişimiyle yüzeye ulaştırılacak.
Gizli mağaralar: GIMLI
En dikkat çekici seçim, Gezegen Bilimi Enstitüsü’nün (PSI) önerdiği GIMLI. Marius Ay Çukuru Araştırması için Jeofizik Aletler adının kısaltması olan proje, Ay’ın en volkanik bölgelerinden birindeki Marius Tepeleri Çukuru’ndan başlayarak yeraltında geniş bir mağaranın uzanıp uzanmadığını araştıracak. Böyle bir boşluk varsa astronotlara radyasyondan ve yüzeydeki ani sıcaklık değişimlerinden doğal koruma sağlayabilir.
Lav tüpleri, akan lavın dış yüzeyi soğuyup sertleşirken içindeki erimiş kayanın akmaya devam etmesiyle oluşuyor. Lav boşaldığında geriye içi boş tüneller kalabiliyor. Bilim insanları benzer yapıların Ay’ın volkanik arazilerinin altında bulunabileceğini düşünüyor. Yörüngeden yapılan gözlemler bunun için güçlü ipuçları sağlıyor, ancak GIMLI çukuru ilk kez yüzeyden inceleme imkânı verecek.
Projenin baş araştırmacısı PSI’den Nathaniel Putzig. Radar, sismik ve yerçekimi ölçümlerini birleştiren yöntem, yeraltı yapısını tek bir ölçüme kıyasla çok daha iyi anlamayı mümkün kılacak.
Ay sarsıntıları ve mikrometeoroitler: LEMS-SP
İlk araştırma, Ay Güney Kutbu Çevre İzleme İstasyonu (LEMS-SP). Bu otonom istasyon, uzun süre boyunca çevresel koşulları ve olası tehditleri izleyecek. Dünya’dan farklı olarak Ay’ın gelen cisimleri yakacak kalın bir atmosferi olmadığından, mikrometeoroit çarpmaları gelecekteki ekipman ve yaşam alanları için ciddi bir risk. İstasyon ayrıca Ay’ın son derece ince dış gaz katmanındaki uçucu maddelerin bolluğunu ölçecek. Kısa periyotlu bir sismometre de Ay sarsıntılarını ve diğer titreşimleri algılayacak. Araştırmaya Maryland Üniversitesi Baltimore County’den Dr. Mehdi Benna liderlik ediyor.
Gizli buz: DISCO
Üçüncü araştırma, Ay üssü için kritik bir kaynak olan su buzunu hedefliyor. Spektral ve Renk Optikli Derinlik Görüntüleyici (DISCO), güneş ışığı almayan küçük ve çok soğuk bölgelerde, yani mikro soğuk tuzaklarda korunmuş buzun yüzeyden ilk doğrudan ölçümlerini yapacak. Buzun nerede bulunduğunu, ne kadar bulunduğunu ve nasıl dağıldığını bilmek, bu kaynağın pratik olarak kullanılabilir olup olmadığını anlamak için gerekli. Dünya’dan su taşımak pahalı olduğu için Ay’daki buz, ileride oksijen ve hidrojene dönüştürülebilir.
DISCO ayrıca yüzeyin fiziksel özelliklerini inceleyecek. Roket egzozunun toz ve gevşek malzemeyi savurması yakındaki ekipmanı etkileyebilir; arazinin kararlılığı ise astronotların ve robot araçların güvenle hareket edebilmesi için önemli. Çalışmayı NASA Ames’ten Dr. Ariel Deutsch yönetecek.
NASA Bilim Misyonu Müdürlüğü yetkilisi Nicky Fox, bu seçimlerin astronotların Ay gecesinde hayatta kalması için gerekli bilgileri, kaynakları ve güvenlik önlemlerini önceden sağlayacağını söyledi.
Üç araştırma birlikte, NASA’nın Ay Üssü Programı’nın temelini oluşturuyor: LEMS-SP çevresel tehditleri, GIMLI doğal barınak olasılığını, DISCO ise yerel su kaynaklarını inceleyecek. Seçilen yüklerin hangi iniş araçlarıyla ve ne zaman Ay’a gönderileceği henüz açıklanmadı.
Kapak fotoğrafı: NASA/Lunar Reconnaissance Orbiter Camera (LROC) Science Operations Center (SOC) team at Arizona State University / Wikimedia Commons (Public domain)
